बारा, ०१ चैत
जिल्लाका अधिकांश सीमावर्ती नाकामा पछिल्लो समय आफूलाई पत्रकार बताउने तर आधिकारिकता शंकास्पद व्यक्तिहरूको गतिविधि बढ्दै गएको भन्दै स्थानीय स्तरमा चिन्ता व्यक्त हुन थालेको छ। पत्रकार परिचयपत्र देखाएर सुरक्षाकर्मी, कर्मचारी तथा सर्वसाधारणमाथि प्रभाव जमाउने, अनावश्यक दबाब सिर्जना गर्ने र धाक–धम्कीपूर्ण व्यवहार गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको गुनासो सरोकारवाला निकायसम्म पुग्न थालेको छ।
विशेषगरी भारतसँग जोडिएका सीमा नाकाहरूमा आवतजावत, ढुवानी, राजस्व, जाँचपास तथा सुरक्षा निगरानीसँग सम्बन्धित काम भइरहने भएकाले यस्ता क्षेत्र सधैं संवेदनशील मानिन्छन्। यिनै संवेदनशील स्थानमा केही व्यक्तिहरूले पत्रकारिताको नाम दुरुपयोग गर्दै परिचयपत्रको आडमा प्रवेश सहज बनाउने, आफूलाई विशेष पहुँच भएको व्यक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्ने तथा सुरक्षामा खटिएका कर्मचारीमाथि अनावश्यक दबाब दिने गरेको आरोप लाग्न थालेको हो।
स्थानीयवासीका अनुसार यस्ता व्यक्तिहरू प्रायः क्यामेरा, माइक वा प्रेस लेखिएको परिचयपत्र बोकेर सीमा क्षेत्रमा देखिने गरेका छन्। उनीहरूले आफूलाई सञ्चारकर्मी भन्दै सुरक्षाकर्मीलाई प्रश्न सोध्ने नाममा हप्कीदप्की गर्ने, जाँच प्रक्रियामा हस्तक्षेप गर्न खोज्ने, कर्मचारीसँग अस्वाभाविक व्यवहार गर्ने र कतिपय अवस्थामा ‘हामीलाई चिन्नुहुन्न ?’ भन्ने शैलीमा धम्क्याउने गरेको गुनासो सुनिन थालेको छ।
सीमा क्षेत्रमा कार्यरत सुरक्षाकर्मीहरू खुला रूपमा बोल्न चाहँदैनन्, तर अनौपचारिक रूपमा भने पत्रकारिताको आवरणमा आउने सबै व्यक्ति वास्तविक पत्रकार नहुने गरेको स्वीकार्छन्। उनीहरूका अनुसार केही व्यक्तिहरू समाचार संकलनभन्दा बढी प्रभाव पार्ने, अनधिकृत पहुँच खोज्ने वा आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्ने मनसायले नाकासम्म पुग्ने गरेका छन्। यसले सीमा सुरक्षाजस्तो संवेदनशील कार्यक्षेत्रमा अनावश्यक जटिलता थप्ने गरेको बताइन्छ।
सरकारी कार्यालय र सीमा सुरक्षासँग सम्बन्धित निकायमा खटिने कर्मचारीहरू पनि यस्ता गतिविधिबाट हैरान बन्न थालेको बताइन्छ। सामान्य प्रशासनिक प्रक्रिया वा सुरक्षा जाँचलाई समेत हस्तक्षेप गर्न खोज्ने, ‘पत्रकार हौं’ भन्दै नियमभन्दा माथि आफूलाई राख्न खोज्ने र दबाबमा पारेर काम गराउन खोज्ने प्रवृत्तिले इमानदार सञ्चारकर्मीहरूको समेत बदनाम हुने अवस्था सिर्जना भएको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ।
पत्रकारिता समाजको महत्वपूर्ण र जिम्मेवार पेशा हो। सत्यतथ्य सूचना संकलन, नागरिक आवाज उठाउने, सार्वजनिक निकायलाई जवाफदेही बनाउने र लोकतान्त्रिक मूल्यको रक्षा गर्ने कार्यमा पत्रकारिताको महत्वपूर्ण भूमिका रहँदै आएको छ। तर यही सम्मानित पेशाको नाममा केही व्यक्तिले गलत फाइदा लिन खोज्दा समग्र पत्रकारिताकै विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठ्ने अवस्था बनेको जानकारहरू बताउँछन्।
स्थानीय पत्रकारहरूले पनि वास्तविक पत्रकार र नामधारी व्यक्तिबीच स्पष्ट भिन्नता छुट्याउन आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार कुनै समाचार संस्था, पत्रकार महासंघ वा सम्बन्धित निकायमा आबद्ध नभई केवल छापिएको कार्ड वा सामाजिक सञ्जालको पहुँचका आधारमा आफूलाई पत्रकार घोषणा गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ। यस्तो प्रवृत्तिलाई समयमै नियन्त्रण गर्न नसके पत्रकारिताको साखमाथि गम्भीर आघात पुग्न सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
सीमावर्ती क्षेत्रमा देखिएको यो समस्या केवल सुरक्षाकर्मीलाई थर्काउने व्यवहारमा मात्र सीमित छैन। कतिपय अवस्थामा यस्ता व्यक्तिहरूले तस्करी, अवैध आवतजावत वा शंकास्पद गतिविधिमाथिको निगरानीलाई नै कमजोर बनाउने जोखिम पैदा गर्न सक्ने आशंका समेत व्यक्त गरिएको छ। पत्रकार परिचयपत्रको दुरुपयोग गरेर संवेदनशील क्षेत्रमा पहुँच बनाउने कार्यले राज्यको सुरक्षा संयन्त्रमाथि समेत असर पार्न सक्ने सरोकारवालाहरू बताउँछन्।
यस परिस्थितिमा सम्बन्धित निकायले पत्रकार परिचयपत्रको वैधता, सञ्चारमाध्यमसँगको आबद्धता, कार्यक्षेत्र तथा पेशागत हैसियतबारे स्पष्ट मापदण्ड लागू गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। सीमा नाकामा खटिने सुरक्षाकर्मीलाई पनि आधिकारिक र अनधिकृत परिचयपत्र छुट्याउन सक्ने प्रणाली उपलब्ध गराइनुपर्ने माग उठ्न थालेको छ। साथै, पत्रकारिता पेशासँग सम्बन्धित आधिकारिक संस्थाहरूले पनि आफ्नो नाम दुरुपयोग हुन नदिन निगरानी बढाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।
स्थानीय सरोकारवालाहरूले बाराका अधिकांश बोर्डर नाकामा बढ्दै गएको नक्कली पत्रकारको बिगबिगी नियन्त्रण गर्न जिल्ला प्रशासन कार्यालय, जिल्ला प्रहरी कार्यालय, सशस्त्र प्रहरी बल, भन्सार कार्यालय तथा नेपाल पत्रकार महासंघले संयुक्त रूपमा ध्यान दिनुपर्ने बताएका छन्। वास्तविक पत्रकारको सम्मान कायम राख्दै नक्कली परिचयपत्रधारी र पत्रकारिताको आवरणमा दबाब सिर्जना गर्ने प्रवृत्तिमाथि छानबिन तथा कारबाही अगाडि बढाउन उनीहरूले माग गरेका छन्।
सीमावर्ती क्षेत्रजस्तो संवेदनशील स्थानमा कानुन, अनुशासन र पेशागत मर्यादा सबैका लागि समान रूपमा लागू हुनुपर्नेमा जोड दिँदै स्थानीयवासीले सम्बन्धित निकायको तत्काल ध्यानाकर्षण गराएका छन्। समयमै यस्ता गतिविधि नियन्त्रण नगर्ने हो भने यसले सुरक्षामा असर पार्नुका साथै पत्रकारिता पेशाप्रति आमविश्वाससमेत कमजोर बन्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ।
