बारा , २१ भदौ
दुधौरा खोलाको किनार तथा आसपास क्षेत्रमा रहेका बस्तीलाई अतिक्रमित बस्तीका रूपमा मात्र नभई वन्यजन्तुको नियमित आवतजावत हुने क्षेत्र र बाढीको उच्च जोखिमयुक्त स्थानका रूपमा पहिचान गरी हटाउने तयारी गरिएको छ।
डिभिजन वन कार्यालय बाराका डिभिजनल वन अधिकृत सुजीत कुमार झाका अनुसार दुधौरा खोलाको आसपासको क्षेत्र वन्यजन्तुको ओहोरदोहोर गर्ने प्राकृतिक मार्गसमेत रहेकाले त्यहाँ मानव बस्ती विस्तार हुँदा मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्वको जोखिम बढ्दै गएको छ। त्यसैगरी वर्षायाममा दुधौरा खोलामा आउने बाढीका कारण बस्तीमा जनधनको क्षति हुनसक्ने जोखिमसमेत उच्च रहेको उहाँले बताउनुभयो।
“दुधौरा खोलाको बस्ती अतिक्रमित बस्तीभन्दा पनि जङ्गली जनावरको ओहोरदोहोर गर्ने ठाउँ र बाढीको उच्च जोखिमको बस्ती भएकाले हटाउन लागिएको हो,” डिभिजनल वन अधिकृत झाले भन्नुभयो।
वन कार्यालयका अनुसार खोलाको प्राकृतिक बहाव क्षेत्र तथा वन्यजन्तुको आवागमनमा अवरोध पुग्ने गरी मानव बस्ती विस्तार हुँदा वर्षायाममा बाढीको जोखिम बढ्नुका साथै वन्यजन्तु बस्तीमा पस्ने अवस्था सिर्जना हुन सक्छ। यसले स्थानीय बासिन्दाको सुरक्षा र वन्यजन्तु संरक्षण दुवैमा चुनौती थपिने कार्यालयको भनाइ छ।
दुधौरा खोलाको आसपास लामो समयदेखि विभिन्न परिवार बसोबास गर्दै आएका छन्। खोलाको किनारमा घरटहरा निर्माण तथा बस्ती विस्तार हुँदै जाँदा प्राकृतिक क्षेत्र साँघुरिँदै गएको र खोलाको बहावसमेत प्रभावित हुने अवस्था देखिएको वन कार्यालयले जनाएको छ।
वन कार्यालयले बस्ती व्यवस्थापनका क्रममा स्थानीय बासिन्दाको अवस्था, बसोबासको प्रकृति, जोखिमको स्तर तथा कानुनी पक्षलाई समेत ध्यान दिनुपर्ने जनाएको छ। बस्ती हटाउने विषयमा स्थानीय तह, प्रशासन तथा सम्बन्धित निकायबीच समन्वय आवश्यक रहेको अधिकारीहरूको भनाइ छ।
स्थानीयवासीले भने आफूहरू लामो समयदेखि सो क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएको भन्दै वैकल्पिक व्यवस्था नगरी बस्ती हटाउन नहुने माग गर्दै आएका छन्। उनीहरूले सुरक्षित स्थानमा पुनःस्थापना तथा जीविकोपार्जनको व्यवस्था सुनिश्चित गर्न सम्बन्धित निकायसँग आग्रह गरेका छन्।
वन्यजन्तुको आवागमन र बाढीको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै जोखिमयुक्त क्षेत्रमा थप बस्ती विस्तार रोक्नुका साथै त्यहाँ रहेका बासिन्दाको सुरक्षित व्यवस्थापन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। विज्ञहरूका अनुसार खोलाको प्राकृतिक बहाव क्षेत्र संरक्षण, वन्यजन्तुको आवागमन मार्ग सुरक्षित राख्ने र जोखिमयुक्त बस्तीको व्यवस्थित स्थानान्तरणलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउन सके मानव तथा वन्यजन्तु दुवैको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सकिन्छ।
दुधौरा खोलाको बस्ती व्यवस्थापनको विषय अब केवल वन क्षेत्र अतिक्रमणको मुद्दा नभई विपद् जोखिम न्यूनीकरण, वातावरण संरक्षण र मानव–वन्यजन्तु सहअस्तित्वसँग जोडिएको विषय बनेको छ। त्यसैले प्रभावित परिवारको अधिकार र सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै दीर्घकालीन समाधान खोज्नुपर्ने देखिन्छ।
