कलैया , ०८ भदौ
बाराको सदरमुकाम कलैयास्थित भरत चोकमा रहेको ऐतिहासिक घण्टाघरका चारवटै घडी लामो समयदेखि बन्द हुँदा सहरको पहिचानसँग जोडिएको यो संरचना बेवारिसे जस्तै देखिन थालेको छ। घडीसँगै घण्टीसमेत सञ्चालनमा नरहेको अवस्थामा घडीका सियोसमेत हराएपछि घण्टाघरको संरक्षण र नियमित मर्मतसम्भारप्रति सरोकारवाला निकायको उदासीनता थप प्रस्टिएको छ।
कलैयाको मुख्य बजार क्षेत्रको केन्द्रमा रहेको घण्टाघर जिल्लाकै पहिचान झल्काउने सार्वजनिक संरचनामध्ये एक हो। तर, चारैतर्फ जडान गरिएका घडीले समय देखाउन छाड्नुका साथै कतिपय घडीमा सियोसमेत नरहेको देखिएपछि यसको अवस्था झनै दयनीय बनेको स्थानीयको भनाइ छ।
घण्टाघरको चारवटै घडी एकैपटक बन्द हुँदा भरत चोकबाट आवतजावत गर्ने सर्वसाधारणले समय हेर्न सक्ने पुरानो संरचनाको उपयोगिता हराएको छ। समय देखाउने उद्देश्यका साथै कलैयाको मौलिक पहिचानका रूपमा स्थापित घण्टाघर अहिले आफैं समयविहीन बनेको स्थानीयको टिप्पणी छ।
स्थानीय किराना व्यवसायी श्याम साहका अनुसार केही समयअघि मात्रै घण्टाघरको मर्मतसम्भार तथा रंगरोगन गरी घडी र घण्टी सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। तर, मर्मतपछि लामो समय नबित्दै पुनः समस्या आएर घडी बन्द भएको उनले बताए।
“घण्टाघर कलैयाको पहिचान हो। मर्मत गरेर केही समय सञ्चालनमा ल्याइए पनि अहिले फेरि चारवटै घडी बन्द छन्,” साहले भने, “अहिले त घडीका सियोसमेत हराएको देखिन्छ। यस्तो महत्वपूर्ण संरचनाको नियमित हेरचाह र मर्मतसम्भारमा सम्बन्धित निकायले ध्यान दिनुपर्छ।”
स्थानीयका अनुसार घण्टाघर लामो समयदेखि जीर्ण र प्रयोगविहीन अवस्थामा थियो। करिब एक दशकसम्म घडी तथा घण्टी सञ्चालनमा नआएको अवस्थामा २०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचनअघि यसको सरसफाइ, रंगरोगन तथा मर्मतसम्भार सुरु गरिएको थियो। त्यसक्रममा लामो समयदेखि बन्द रहेका घडी तथा घण्टीसमेत मर्मत गरी पुनः सञ्चालनमा ल्याइएको थियो।
लक्ष्मी स्विटसका सञ्चालक सुरेश साहका अनुसार २०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचन हुनुभन्दा केही दिनअघि घण्टाघरको रंगरोगन तथा मर्मतसम्भारको काम अघि बढाइएको थियो। त्यसपछि घडी र घण्टी सञ्चालनमा आएपछि स्थानीयमा पनि उत्साह देखिएको थियो।
“मर्मतपछि घण्टाघर केही समय राम्रोसँग सञ्चालनमा आएको थियो। तर, अहिले फेरि घडी बन्द भएको करिब दुई हप्ता हुन लागिसक्यो,” साहले बताए।
उनका अनुसार घडी बन्द भएको लामो समय बितिसक्दा पनि पुनः सञ्चालनका लागि आवश्यक मर्मत हुन सकेको छैन। घण्टाघरमा जडान गरिएका उपकरणको नियमित निरीक्षण नहुँदा सामान्य समस्या पनि समयमै समाधान हुन नसकेको स्थानीयको गुनासो छ।
स्थानीयका अनुसार घडीका सियो हराउनु वा बिग्रिनु सामान्य प्राविधिक समस्या मात्र नभई सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षणमा भइरहेको कमजोरीको संकेत हो। लाखौँ रुपैयाँ खर्च गरेर मर्मत तथा रंगरोगन गरिने तर त्यसपछि नियमित अनुगमन र संरक्षण नहुने प्रवृत्तिले सार्वजनिक संरचना फेरि पुरानै अवस्थामा पुग्ने गरेको उनीहरूको भनाइ छ।
भरत चोक कलैयाको अत्यन्त व्यस्त व्यापारिक क्षेत्र भएकाले घण्टाघर यहाँको दृश्य पहिचानसमेत बनेको छ। चोकमा पुग्ने सर्वसाधारण, व्यवसायी तथा बाहिरबाट आउने आगन्तुकका लागि समेत घण्टाघर कलैयाको परिचय दिने संरचनाका रूपमा रहेको छ। तर, अहिले घडीका सियोसमेत नरहेको र घण्टी नबज्ने अवस्थाले यसको आकर्षण घटाएको स्थानीय बताउँछन्।
स्थानीयवासीले घण्टाघरको चारवटै घडी तत्काल मर्मत गरी सञ्चालनमा ल्याउन तथा हराएका सियोलगायत आवश्यक उपकरण जडान गर्न माग गरेका छन्। उनीहरूले घण्टाघरलाई एकपटक मर्मत गरेर छाड्नेभन्दा पनि नियमित निरीक्षण, सरसफाइ र मर्मतसम्भारका लागि स्थायी व्यवस्था गर्नुपर्ने बताएका छन्।
“एकपटक मर्मत गरेर फोटो खिच्ने र उद्घाटन गर्ने मात्र होइन, त्यसपछि पनि नियमित रूपमा हेर्ने जिम्मेवारी हुनुपर्छ,” एक स्थानीयले भने, “सार्वजनिक सम्पत्ति भएकाले बिग्रिएपछि मात्र होइन, बिग्रिन नदिन पनि ध्यान दिन आवश्यक छ।”
घण्टाघरको संरक्षण तथा व्यवस्थापनको जिम्मेवारी कुन निकायले लिने भन्ने विषयमा स्पष्टता हुनुपर्ने स्थानीयको माग छ। स्थानीय तह, सम्बन्धित प्राविधिक शाखा तथा अन्य सरोकारवाला निकायबीच समन्वय गरी यसको नियमित सञ्चालन र संरक्षणको व्यवस्था गर्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।
कलैयाको ऐतिहासिक तथा सार्वजनिक महत्व बोकेको घण्टाघरलाई व्यवस्थित र आकर्षक बनाउन सके यसले बजारको सौन्दर्य बढाउनुका साथै नयाँ पुस्तालाई समेत स्थानीय इतिहास, संस्कृति र पहिचानसँग जोड्न सहयोग पुग्ने स्थानीयको भनाइ छ।
तर, अहिले चारवटै घडी बन्द हुनु, घण्टी नबज्नु र घडीका सियोसमेत हराएको अवस्थाले कलैयाको यो पहिचानमाथि नै प्रश्न उठाएको छ। सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षणमा स्थानीय तह र सम्बन्धित सरोकारवाला निकायले तत्काल चासो नदिए घण्टाघर थप जीर्ण बन्दै जाने जोखिम देखिएको छ।
कलैयाको केन्द्रमा उभिएको घण्टाघरले अहिले समय बताउन सकेको छैन। बरु, बन्द घडी, हराएका सियो र नबज्ने घण्टीमार्फत उसले आफ्नो संरक्षण र व्यवस्थापनप्रति सम्बन्धित निकायलाई प्रश्न गरिरहेको छ।
